Çocukların Düşüncelerini Açıklamalarına Nasıl Yardım Edebilirsiniz: Okul Öncesinden 8. Sınıfa Rehber
Doğru bir cevap, çocuğun neye karar verdiğini gösterir. Açıklama ise yolu ortaya koyar: çocuğun neyi fark ettiğini, neyi birbirine bağladığını, neyi denediğini ya da neyi değiştirdiğini.
Öne çıkan noktalar
- Cevabı gerekçeden ayırın: ikisi de değerli bilgi verir.
- Tekrar tekrar “Neden?” demek yerine odaklı tek bir devam sorusu sorun.
- Özellikle küçük öğrenenler için açıklamanın birden fazla yolunu kabul edin.
- Her sorudan sonra açıklama istemek yerine değeri yüksek anları seçin.
Kendine açıklama nedir?
Kendine açıklama, yeni bilginin zaten bilinen bir şeyle nasıl bağlantılı olduğunu ya da bir çözümdeki adımların birbirine nasıl uyduğunu açıklamaya çalışmaktır. Sesli, yazılı, bir şema aracılığıyla ya da çocuk bir kısmını paylaşmadan önce içinden de olabilir. Ezberlenmiş bir kuralı tekrarlamaktan çok daha fazlasıdır.
ABD Eğitim Bakanlığı'nın What Works Clearinghouse uygulama kılavuzu, okul öncesinden 12. sınıfa kadar derin açıklayıcı sorular sormaya güçlü kanıt düzeyi tanır. Yalnızca kısa cevaplar yerine açıklama davet eden yönlendirmeleri önerir. Wisconsin Üniversitesi La Crosse öğretim kılavuzu önemli bir uyarı ekler: Açıklama yapmak kendiliğinden anlamayı sağlamaz; bu nedenle yetişkinler süreci modellemeli ve öğrenen takıldığında geri bildirim vermelidir.
Cevap–Gerekçe–Göster–Kontrol Et rutini
1. Cevap
Çocuğun ilk cevabını, tahminini ya da iddiasını söylemesine izin verin. Fikir henüz oluşmadan uzun bir açıklama istemeyin. Okumada bu “Karakter endişeli.” olabilir. Matematikte “Toplam 36.” olabilir.
2. Gerekçe
Belirli bir yönlendirmeyle tek bir gerekçe isteyin: “Bunu düşünmene ne sebep oldu?” “Hangi kuralı kullandın?” ya da “İlk örnekten sonra ne değişti?” Odaklı bir soruyu cevaplamak, genel bir “Hepsini açıkla.” isteğinden daha kolaydır.
3. Göster
Bir kanıt ya da gösterim isteyin. Öğrenen bir cümleyi işaret edebilir, sayma pullarını hareket ettirebilir, bir sayı doğrusu çizebilir, iki örüntüyü karşılaştırabilir ya da bir karşı örnek verebilir. Göstermek dil yükünü azaltır ve yetişkine üzerinde konuşabileceği somut bir şey sunar.
4. Kontrol Et
Açıklamanın cevapla ve eldeki tüm kanıtlarla örtüşüp örtüşmediğini sorun. İşe yarayan yönlendirmeler arasında “Bu kural bir sonraki durumda da işe yarıyor mu?” ve “Metnin hangi kısmı fikrini destekliyor?” vardır. Kontrol etmek, akıl yürütmeyi doğrulayabilir ya da düzeltilecek net bir yeri ortaya çıkarabilir.
Derslere göre örnekler
| Ders | Cevap | Gerekçe, gösterim ve kontrol |
|---|---|---|
| Matematik | “Dörder kişilik üç grup 12 eder.” | Grupları oluşturun, çarpmayla ilişkilendirin, sonra saparak doğrulayın. |
| Okuma | “Mekân güvensiz hissettiriyor.” | İki ayrıntıyı işaret edin, etkilerini açıklayın ve çelişen kanıt olup olmadığını kontrol edin. |
| Fen | “Gölge hareket edecek.” | Tahmini ışık kaynağıyla ilişkilendirin, çizin, sonra gözlemleyip gerekirse düzeltin. |
| Mantık ya da oyunlar | “Bu parça buraya ait.” | Kuralı söyleyin, parçayı yerleştirin ve kuralın başka yerlerde de işe yarayıp yaramadığını sınayın. |
Açıklamaları sınıf düzeyine göre uyarlayın
Okul öncesi–2. sınıf
Nesneler, resimler ve kısa cümle kalıpları kullanın: “___ seçtim çünkü ___.” Çocuktan konuşmadan önce işaret etmesini ya da bir şey kurmasını isteyin. Kısa bir örnek gösterin, sonra farklı malzemelerle taklit etmesini önerin. Tek bir net bağlantı yeterlidir.
3–5. sınıflar
Öğrenenlerden iki yöntemi karşılaştırmalarını ya da en önemli adımı belirlemelerini isteyin. Şemaları, notlarla zenginleştirilmiş örnekleri ve eşli açıklamaları teşvik edin. Dil bir engele dönüşürse çocuk, grupla paylaşmadan önce bir arkadaşıyla prova yapabilir.
6–8. sınıflar
Kanıt, varsayım ve sınırlılıkları isteyin: “Bu yöntem ne zaman işe yaramaz?” ya da “Hangi kanıt iddianı değiştirirdi?” Öğrenciler örnek bir açıklamayı eleştirebilir, eksik bir açıklamayı gözden geçirebilir ya da bir işlemi altında yatan kavramla ilişkilendirebilir.
Daha iyi açıklamalara yol açan yönlendirmeler
- Fark et: İlk olarak neyi fark ettin?
- Bağlantı kur: Bu sana neyi hatırlatıyor?
- Karşılaştır: Bu yöntem diğerinden nasıl farklı?
- Kanıt: Neyi gösterebilir ya da işaret edebilirsin?
- Gözden geçir: Kontrol ettikten sonra hangi kısmı değiştirirdin?
Art arda soru yağmuruna tutmaktan kaçının. Düşünmesi için zaman tanıyın, cümlesini tamamlamadan dinleyin ve çocuğun özgüvenine değil, ortaya koyduğu fikre karşılık verin. Açıklama eksikse görevi daraltın: bir adım, bir ipucu ya da bir bağlantı isteyin.
Kaçınmanız gereken yaygın hatalar
Açıklamayı bir performans sınavına dönüştürmeyin. İngilizce öğrenen, dil farklılıkları olan ya da materyallerle daha kolay düşünen çocuklar, hemen söyleyebildiklerinden daha fazlasını anlıyor olabilir. Bir çizimi ya da gösterimi kabul etmek, odağın muhakemede kalmasını sağlar. Ayrıca yalnızca yanlış cevaplardan sonra açıklama istemekten de kaçının; bu, açıklama yapmayı bir ceza gibi hissettirebilir.
Belirsizliği dürüstçe örnekleyin: “Bu kuralın işe yaradığını düşünmüştüm ama bu örnek uymuyor. Kuralı gözden geçirmem gerekiyor.” Bu, açıklamanın fikirleri kontrol etmek için bir araç olduğunu, konuşanın baştan beri haklı olduğunu kanıtlamanın bir yolu olmadığını gösterir.
Rutini FocusPlay ile buluşturun
Bir FocusPlay etkinliğinden sonra tüm oturumu değil, tek bir soruyu seçin ve çocuktan Cevap–Gerekçe–Göster–Kontrol et yöntemini kullanmasını isteyin. Öğrenci görsel ayrıntıları işaret edebilir, bir örüntüyü anlatabilir ya da bir hamleyi yeniden oynayabilir. Bu rutini, uygun bir model varsa çözümlü örneklerle birlikte kullanın ya da şu yansıtma sorularından yararlanın. Oyundan sonra kısa ve yaşa uygun muhakeme fırsatları için FocusPlay öğrenme oyunlarını keşfedin.
Sık sorulan sorular
Bir çocuk için “düşündüğünü açıkla” ne demektir?
Bir cevaba ya da fikre nasıl ulaşıldığını göstermek demektir. Çocuk sözcükleri, çizimleri, nesneleri, hareketleri, örnekleri veya denklemleri kullanabilir; açıklamanın resmî bir konuşma olması gerekmez.
Çocuklar her cevabını açıklamalı mı?
Hayır. Birkaç önemli ya da ilgi çekici problem seçin. Her rutin cevabı açıklamak yorucu olabilir ve alıştırma için ayrılan zamanı azaltabilir.
Cevap doğru ama açıklama belirsizse ne yapmalı?
Doğru cevabı ve açıklamayı ayrı bilgiler olarak ele alın. Doğru olanı takdir edin, ardından “İlk olarak neyi fark ettin?” gibi tek bir odaklı soru sorun ya da çocuğu adımı nesnelerle göstermeye davet edin.
Küçük çocuklar yazmadan düşündüklerini açıklayabilir mi?
Evet. Küçük çocuklar işaret edebilir, sınıflandırabilir, canlandırabilir, çizebilir, bir şeyler inşa edebilir ya da yarım bırakılmış bir cümleyi tamamlayabilir. Amaç, bir bağlantıyı veya adımı görünür kılmaktır; ileri düzey yazma becerisi istemek değil.
Kaynaklar
- What Works Clearinghouse: Organizing Instruction and Study to Improve Student Learning
- University of Wisconsin–La Crosse: Self-explanation teaching guide